Proslava dana sv. Save kao i godišnjice postojanja KUD-a VITEZ iz Viteževa

OSNOVNA ŠKOLA I KUĆA SA TREMOM U ŠKOLSKOM DVORIŠTU U VITEŽEVU

Osnovna škola u Viteževu osnovana je 1894. godine i prve godine je radila u privatnoj kući. Naredne 1895. godine preseljena je u školsku zgradu u centru sela, pored glavnog puta, a prvi učitelj bio je Pavle Lukić. Sve do Drugog svetskog rata nosila je naziv „Državna narodna škola Stevan Visoki“. Za vreme bugarske okupacije služila je kao zatvor i stacionar za oficire, a bila je i paljena. Temelji stare škole sačuvani su istočno od sadašnje školske zgrade.

Zgrada osnovne škole u Viteževu je pravougaone osnove, orjentisana svojom užom stranom prema severu, odnosno prema ulici. Objekat je prizeman, sa podrumom samo ispod južnog dela. U organizacionom smislu podeljena je na dva dela. Deo namenjen đacima ima dugačak hodnik iz koga se ulazi u dve učionice i jednu kancelariju. Drugi deo zgrade je ekonomski i ima izdvojen ulaz. Tu su smeštene kuhinja i trpezarija, kao i stepenište za podrum i tavan. Zidana je opekom starog formata. Krov je četvorovodni, a krovni pokrivač biber crep. Podovi u učionicama i kancelariji su drveni.

Južno od školske zgrade u dvorištu se nalazi stara kuća sa tremom iz XIX veka. Zidana je na temelju od lomljenog kamena kao čatmara, okrečena spolja i iznutra. Krov je četvorovodni, a krovni pokrivač ćeramida. U organizacionom smislu zgrada ima četiri prostorije i trem, ali nema dimnjak. U dve prostorije tavanice su od šašovca i drvenih greda, dok su u druge dve olepljene kolenikama. Pod je od nabijene zemlje. Tokom vremena imala je različite namene, pa je u jednom periodu tu bila smeštena i mesna zajednica.

(izvor - Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture Smederevo)

>

Uče jezik predaka

PRIPREMAJUĆI se za uvođenje izbornog predmeta "vlaški jezik sa elementima nacionalne kulture" u osmoljetke po istočnoj Srbiji, Nacionalni savet Vlaha nedavno je promovisao prve publikacije na ovom jeziku, sa namerom da đacima i predavačima posluže kao pomoćna literatura.

Ni na nebu, ni na zemlji // Nici în cer, nici pe pământ

Pitanje položaja Vlaha u Srbiji za sada je skoncentrisano na tri suštinska zahteva.
- Prvi je njihovo priznavanje kao nacionalne manjine rumunskog naroda koja živi u istočnoj Srbiji,  
- drugi je pravo na obrazovanje Vlaha na rumunskom jeziku, i
- treći, najosetljiviji zahtev, jeste pravo na bogosluženje na rumunskom jeziku, što bi u praksi značilo formiranje eparhije Rumunske pravoslavne crkve u Timočkoj krajini, ili proširenje područja delovanja Rumunskog pravoslavnog vikarijata u Vršcu.
(...)
– Ne znam zašto bi nekome smetalo da vlaška deca uče rumunski jezik kao izborni predmet. Pa to je jedan ili dva časa nedeljno, da ne zaborave svoje poreklo – rekao je predsednik Nacionalnog saveta vlaške manjine, inače član Demokratske stranke i predsednik opštine Veliko Gradište.
Vlasi predstavljaju izrazito većinsko stanovništvo u 150 sela istočne Srbije. Pored rumunskog jezika, među Vlasima se poslednjih godina širi i uticaj Rumunske pravoslavne crkve, čiji je dolazak na ovo područje obeležila serija sukoba između lokalnih Srba i Vlaha, ali i među samim Vlasima.
Rasim Ljajić, bivši ministar za ljudska i manjinska prava, rekao je za „Politiku” da je položaj Vlaha u istočnoj Srbiji „daleko od ugroženog”, te da je pokušaja internacionalizacije „vlaškog pitanja” bilo i u vreme njegovog mandata.
(...)
Procenjuje se da dve do tri hiljade mladih Vlaha iz istočne Srbije pohađa srednje ili visoke škole u Rumuniji. Strahovanja dela srpske političke scene da će oni po povratku u Srbiju predstavljati elitu koja će pre imati rumunsku, nego vlašku nacionalnu svest, pothranjuje i činjenica da Rumuni uveliko kupuju kuće, vikendice i zemlju u delu Srbije sa kojim se graniče. Izboru Rumunije, a ne Srbije kao matične države Vlaha, svakako ide u prilog i što je Rumunija danas članica EU, pa mladi Vlasi, koji na osnovu života u pograničnim oblastima lako dobijaju rumunski pasoš, mogu nesmetano da putuju Evropom.

(izvodi iz članka objavljenog u POLITICI 18.05.2009)